Havalandırma sistemleri seçilirken fan gücünden çok debi, statik basınç ve kanal yapısı gibi faktörler öne çıkıyor. Doğru ekipman için sistemin ihtiyaçları detaylı incelenmeli.
İyi çalışan bir havalandırma sistemi yalnızca fandan ibaret değildir. Ortamdaki kullanılmış havanın tahliyesi, taze havanın alınması, bu havanın izleyeceği güzergah ve sistemdeki diğer ekipmanların seçimi bir bütün olarak ele alınmalıdır. Benzer büyüklükteki iki mekan bile farklı fanlar gerektirebilir. Havanın doğrudan dışarı atıldığı kısa bir uygulama ile metrelerce kanal ve bağlantı elemanı içeren bir sistem aynı çalışma koşullarına sahip değildir.
Fan, kanal hattı, menfez, panjur, filtre ve hava giriş-çıkış noktaları bir arada düşünülmelidir. Farklı kullanım alanlarına yönelik havalandırma ekipmanları, bu nedenle farklı çalışma özelliklerine sahip ürün gruplarından oluşur. Doğru seçim için ilk soru “En güçlü fan hangisi?” değil, “Bu sistemin hangi miktarda havayı, hangi şartlarda taşıması gerekiyor?” olmalıdır.
Fanların teknik özelliklerinde en sık karşılaşılan değerlerden biri hava debisidir. Debi, belirli bir sürede taşınan hava miktarını ifade eder ve genellikle m³/h birimiyle belirtilir. Ancak yalnızca yüksek bir debi değeri, fanın kurulacağı sistem için uygun olduğunu göstermez.
Hava kanal içerisinde ilerlerken dirençle karşılaşır. Kanalın uzunluğu, dirsekler, filtreler, menfezler ve diğer sistem elemanları bu direnci değiştirir. Statik basınç, fanın bu koşullar altındaki çalışma durumunu değerlendirmede kullanılan temel değerlerden biridir ve Pa ile ifade edilir.
Açık ortamda yüksek miktarda hava taşıyan bir fan, uzun ve çok sayıda dirseğin bulunduğu bir kanala bağlandığında aynı debiyi sağlayamayabilir. Katalogdaki maksimum değerle gerçek sistemde oluşan çalışma noktası bu nedenle farklı olabilir. Fan seçiminde hem ne kadar hava taşınacağına hem de bu havanın hangi dirence karşı taşınacağına bakılmalıdır.
Taze hava girişi de kritik bir noktadır. Ortamdan sürekli hava dışarı atılırken yerine yeni havanın girebileceği yeterli bir açıklık bulunmuyorsa, fanın taşıyabileceği gerçek hava miktarı sınırlanabilir. Bu nedenle egzoz ve taze hava girişi aynı sistemin iki tarafı olarak düşünülmelidir.
Kanal tipi fanlar, havalandırma kanalının içine yerleştirilerek çalışır. Asma tavan, teknik hacim veya kanal güzergahı üzerinde konumlandırılabilirler. Yuvarlak ve dikdörtgen kesitli kanal sistemlerine uygun farklı tipleri bulunur. Kanal tipi fan seçimi, yalnızca kanalın çapına veya ölçüsüne bakılarak yapılmamalıdır. Birkaç metre düz ilerleyen bir kanal ile çok sayıda dirseğin bulunduğu daha uzun bir hattın direnci aynı değildir. Filtre veya menfez gibi elemanların eklenmesi çalışma koşullarını değiştirebilir.
Aksiyel fanlarda hava, pervanenin ekseni doğrultusunda ilerler. Bu fanlar, yüksek hava debisini görece düşük statik basınç koşullarında taşıma karakteristiğine sahiptir. Kısa ve düşük dirençli hatlarda veya havanın doğrudan dışarı tahliye edildiği uygulamalarda kullanılırlar. Ancak yüksek debili olmaları, her kanal hattı için uygun oldukları anlamına gelmez. Kanal uzadığında, dirsek sayısı arttığında veya sisteme hava akışını zorlaştıran ekipmanlar eklendiğinde çalışma şartları değişir.
Çatı fanları, içeriden toplanan havanın kanal hattıyla çatı seviyesine taşındığı ve buradan dışarı atıldığı sistemlerde kullanılır. Dikey veya yatay atışlı yapıda olabilirler. Dikey atışlı modeller havayı yukarı yönlendirirken, yatay atışlı modeller tahliyeyi çatı seviyesinde çevreye doğru gerçekleştirir. Bu fark, dışarı atılan havanın bina üzerindeki açıklıklara veya hava emiş noktalarına yeniden yönelme ihtimali açısından önem taşır.
Hücreli aspiratörlerde fan ve motor grubu, yalıtımlı bir kabin içinde bulunur. Bu yapı, özellikle ses kontrolünün önem taşıdığı uygulamalarda tercih edilme nedenlerinden biridir. Fan ve motorun kabin içerisine alınması, ürünü fiziksel yapı açısından açık fan çözümlerinden ayırır. Hücreli tip aspiratörler değerlendirilirken yalnızca debi değerine değil, cihazın yerleştirileceği alanın ve uygulamanın ihtiyaçlarına da bakılmalıdır.
Isı geri kazanım cihazları, havalandırma sırasında dışarı atılan havanın ısısından faydalanarak taze havayı ön ısıtır. Bu sistemde içerideki kullanılmış hava dışarı atılırken dışarıdan taze hava alınır. İki hava akımı eşanjör bölümünden geçerken aralarında ısı transferi gerçekleşir. Bu, havalandırma sırasında oluşabilecek enerji kaybını azaltır. Isı geri kazanım cihazları, klima gibi doğrudan ortamı ısıtan veya soğutan cihazlar olarak değerlendirilmemelidir.
Sığınak havalandırması, standart bir ortam havalandırmasından farklı görevleri aynı sistem içinde yerine getirir. Sığınak santralinin temel işlevlerinden ilki hacme taze hava sağlamaktır. Sisteme alınan hava, zararlı maddelerin tutulmasına yönelik kademeli filtrelemeden geçirilirken sığınak içinde hafif pozitif basınç oluşturulması da sistemin görevleri arasındadır. Sığınak havalandırma cihazları, havayı hareket ettiren standart bir fan olarak düşünülmemelidir.
Banyo ve benzeri ıslak hacimlerde yalnızca fan kapasitesine bakmak yeterli değildir. Fan dışarı hava taşırken ortamın başka bir noktadan yeni hava alabilmesi gerekir. Kapı altında yeterli boşluk bulunmaması veya uygun bir transfer noktası olmaması hava akışını sınırlandırabilir. Panjur ve menfezlerde kullanılan malzeme de nemli ortam nedeniyle önem kazanır. Alüminyum, korozyona karşı daha dayanıklı bir seçenektir. Bu nedenle banyo panjuru modelleri karşılaştırılırken hava geçiş ihtiyacı ve kullanılacağı ortam da hesaba katılmalıdır.
Doğru ürün grubunu belirlemek için öncelikle sistemin ihtiyacı anlaşılmalıdır. Taşınması gereken hava miktarı, kanal hattının yapısı, sistem direnci, taze hava girişi, tahliye noktası ve kullanım alanına özgü ihtiyaçlar birlikte değerlendirildiğinde hangi fan tipinin uygun olduğu daha net ortaya çıkar. Kanal tipi fan, aksiyel fan, çatı fanı veya hücreli aspiratör, farklı sistem koşullarına cevap veren ürün gruplarıdır. Isı geri kazanım ve sığınak havalandırması ise kendi çalışma amaçları nedeniyle ayrıca değerlendirilmesi gereken çözümlerdir.
