Türkiye’nin ulusal hızlandırıcı altyapısı TARLA, cam ve pleksiglas örneklerini gama ışınlarına maruz bırakarak ilk ışınlama deneyini başarıyla tamamladı. Bu deney, malzemelerin radyasyon etkilerini inceleme yeteneğini ortaya koydu.
Yükseköğretim Kurulundan (YÖK) yapılan açıklamaya göre, Türkiye’nin ulusal hızlandırıcı altyapısı olan TARLA’da (Taşınımlı Araştırma Laboratuvarı) mayıs ayında ilk gama ışınlaması deneyi gerçekleştirildi. Deneyde cam ve pleksiglas örnekleri, hızlandırılan elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakılarak malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışları incelendi. Bu önemli adım, Türkiye’nin kendi imkanlarıyla kurduğu hızlandırıcı teknolojisiyle bilimsel araştırmalar yapabildiğini gösterdi.
Üniversitenin Gölbaşı yerleşkesinde yer alan TARLA’da yapılan bu çalışma, uydu teknolojilerinden savunma sanayisine, tıbbi araştırmalardan günlük ürünlerin geliştirilmesine kadar geniş bir yelpazede katkı sağlaması hedefleniyor. Deney sonrası camın renginde değişimler gözlemlenirken, pleksiglas örneklerinde ise yapısal bozulmalar ve kırılmalar tespit edildi. Bu sonuçlar, malzemenin radyasyon etkilerine karşı dayanıklılığını anlamak adına kritik veriler sunuyor.
TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, kendi geliştirdikleri hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirterek, “Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye, aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu.” ifadesini kullandı. Deneyde elde edilen sonuçların beklentilere uygun olması, çalışmanın başarısını teyit etti.
Uzaydaki uyduların radyasyona maruz kalarak kamera lensleri ve sensörlerinde bozulmalar yaşayabildiğini belirten Karslı, TARLA’da bu tür etkileri inceleyip gidermeye yönelik çalışmalar yürütüldüğünü vurguladı. Araştırmaların, radyasyondan etkilenen uydu bileşenlerinin iyileştirilerek yeniden kullanılabilmesine, savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesine ve çeşitli ürünlerde kullanılan malzemelerin dayanıklılığının artırılmasına olanak tanıması bekleniyor. Ayrıca, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotoplar üzerine ön araştırmaların da TARLA’da yapılabileceği kaydedildi.
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, gerçekleştirilen deneyin TARLA için bir dönüşüm noktası olduğunu vurgulayarak, “Ülkemizde ilk defa süperiletken modülleri kullanarak elektronları hızlandırdık.” bilgisini paylaştı. Laboratuvarın araştırmacılara hizmet vermeye hazırlandığını belirten Demir, hızlandırıcı teknolojisi sayesinde malzemelerin uzun yıllar içinde karşılaşabileceği etkilerin kısa sürede incelenebileceğini ifade etti. Demir, “Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz.” açıklamasında bulundu.
TARLA’nın demet teşhis biriminde görev alan Arif Öztürk ise elektronların hareketini takip eden sistemler üzerinde çalıştıklarını belirtti. Öztürk, hızlandırıcı teknolojilerinin bilimsel araştırmaların yanı sıra ülkelerin teknolojik gelişimine de önemli katkılar sağladığını vurgulayarak, TARLA’da oluşturulan bilgi birikiminin Türkiye’nin savunma sanayisi ve sivil teknolojileri açısından büyük önem taşıdığını dile getirdi.
